?LB 41 

|- R5 
{I Copy 1 







^ ,^m-- 





L i • r • - ■ ■ \tm '"' "" 'Jtk' '■ '■"' M fc ' ' * f <* '—fc ;<><<<■■'■ 'ibj 'i'V'i" , 






«^ 



iv^^^yV-i 



***« ^ l«« #« 



Sr««^A*x-' (<t4^2rc-<: w < U^ *> <V ^» tx :^^<*^bfc< r» «»jL i ^ 











yrr£tgr*X ^—V\ V-±^<' vVy, <&**££$* ~^.«-^v\V- ^ ^Sirr ^V-x v^jr«4-r* - v^v^>-^x ^<*^>x-. <<r» >^.V f«* c/ 4 *_' *•«•' 



t$ 








Wrrw*^^ 



frtf'.*i5>* f<^V«Ji-TV^ c^^-M-. <vV^<V\ ..-«^v.<v> «\«c*Jl;«<t *g<slv^,% -**tfi<*'- ■ < <v«±^-<<^ - t *«<j£^ 





W: 





S\ * 6& *+- ~"**&ZS&'i (<^fi<^ ^V^ycv- - W,l* » « « : xV^|V<c »Vr 



* 











S* ^y k - t «v'S,*»*<<^tfV-4* v. <*Hr'^rf J -' : .< v^s^ 



~- J "frrj^tv «^»i^<«- wtcr^t t-5<c^-Vc- ,a^,« r«-*ii<Vi « < * * i:< » i. ^^an^rc * * *±s < * ~ 




W> 





.. j 



•fW^**. +<?J-*X\* +*-*Jem^ ' ■^-^\ -^'iAv* ' > V — v W-*" 1 -* ■ 



«" f ^-J. TT VWtS^V.V ««««i_^V<- 



I 



w: 





■^ 






£~* 



£Ju+~*'^'' 




CORNELII WILHELMI de RHOER 



O R A T I 



PRO RECTA CIVIUM INSTITUTIONS, 
UNICO LIBERTATIS PRAESIDIO. 

habita publice 



Die VII Martii anno cicipccxcviii. 



CUM 

ORDINARIAM DOCENDI IURIS CIVILIS 
ROMANI, GENTIUM, HODIERNI, ET 
NATURAE PROVINCIAM CAPESSERET, 




T R A I EC T I B AT AVO R U M, 
ExOfitcina OTTON. JOHANNIS van PADDENBURG, 

ACADEMJAE TVPOCRAPHI, MDCCXCVIH. 



^ 

^ 



III 

3 



URBIS RHENO- TRAIECTINAE 

RECTORIBUS, 

*T A M Q U A M 
MUNIFICENTISSIMIS ACADEMIAE 

CURATORIBUS, 

BANC ORATXONEII 

F F E R T 

CORNELIUS WILHELMUS de . RHOER. 



CORNELH WILHELMI de RHOER 

O R. A T I O 

PRO RECTA CIVIUM INSTITU- 

HONE UNICO LIBERTATIS 

PRAESIDIO. 



* 



*q — =a========3>> 



QUI PARTEM BAT AVI AE ANTE A RHENO-TRAIECTINAM 
ADMINISTRANDAMSUSCEP1STIS, V1RI SPECTATISSIMI. 

HUBJS z/rbis K&CJTOR.12S HONOKATISSIMl ', ACJDEMIAE 
CURATORES MUNIFICENTISSIML 

SUPREMITRIBUNALIS SENATORES, QUIOUE REI IUDI- 
CIARIAR INTRA URBEM. PRAEFECTI ESTIS, STRENUI 
IUSTITIAE FINDICESi ET QUI HORUM ACTA CURATIS, 
VIRI GRAFISSIMI, INTEGERRIMI. '" 

MAGNIFICE ACADEMIAE RECTOR. 

DIVINARUM HUMANARUMQUE BOCTRINARUM PROFES- 
SORES CLARISSIMl 

A hA- 



SA2KARUM LHERARUM INTERPRETES FIDEUSSIML 

CUIUSCUMQUE DOCTRINARUM FORMULAE DOCTORES 
ERUDITISSIMI. 

CIFES, HOSPITES, AUD1T0RES QUOTQUOT ADESTIS 
EXOPTATISSIML 

ORNJTISSLMA RIFENTUTIS ACADEMICAE. CONCIQ, PA- 
TRIAE SPES, NOSTRA CURA. 




: uaecumque genus humanum in hoc 
rerum ordine circumitant , ea omnia 
conftantisfima lege naturae ita apta 
fuerunt ac dispofita, ut nullum magnae cuius- 
dam felicitatis fit adiumentum, ex quo fummae 
miferiae inftrumentum non posfit parari. Quid 
ferrum , quid ignem memorem, unica ilia et vitae 
praefidia, et carnificinae , laniatus, ac vaftationis 
faevisfima inftrumenta ? Quid religionis folatia, 
vitaeque melioris fpem ac fiduciam? quam qui 

hu- 



O R A T I O. 3 

humano generi exemerit , eodem sufu celflun il- 
lam noflram dignitatem adoritur* extremumque 
aerumnofae vitae perfugium jniferis atque -abie- 
ctis naturae ludibriis extorquet. Attamen idem 
ille , qui fuperftitionibus inquinatam immortali- 
tatis perfuaiionem attenuat, tamquam rabidae 
inhumanitatis, nefandorum rituum, ararumque 
fanguine humano infectarum everforem fefe iac- 
tabit ! 

Quae quum ita lint, A. A. an abfurdae aut 
plane ineptae nobis videbuntur eorum fenten- 
tiae, qui fatius dicerent hominibus nullam om- 
nino datam fuisfe rationem, quam tanta cum 
pernicie datam (a); quique lie ipfam naturam 
tamquam faevislimam novercam incufarent, quae 
cetera quidem animalia intra innatos ac certos 
continens ftimulos, folis hominibus vitae illud 
lumen , rationem ac libertatem , in fummam im- 
probitatem convertere permiferit, adeoque vel 

an- 

~ * ■ -^— —■■■■ ■ ■■ - ■■- -— — ■ 

(«) Cicero dt Nat. Deor. III. a.?. 

A 2 



4 O R A T I O. 

anceps ferrum vel ardentem taedarn puerulo aut 
furiofo in manus temere tradiderit. 

Audivistis querelas, et graves, eta communi 
eoque acerbisfimo malitiae humanae fenfu non 
valde alienas. 

At quaero tamen, ecquis noftriim tenue et 
inane corpusculum circumferre, quam in firmo 
et vegeto habitare mallet, quoniam vitiata . boni 
fanguinis et fucci temperatio vehementisfimos 
morbos cieat, vel /pascat? Quis fapiens rngens 
illud - naturae donum non ita • - potius fervet 9 
ut diligenti cura corpori imperare discat, adeo- 
que. ; veras tuendae valetudinis artes , temperan- 
tiam et continentiam asfectetur ? 

Sinrillima'profccta est confideratio animorum 
noflrarum. Micant inhumanopectore caelestesex- 
cdle'ntisfimarum ctotium iigniculi , uti fublimis na- 
turae testes , fie etiam efFrenis impotentiae cupi- 
ditatumque aculei nocentisfimi , per rectam infli- 
tutionem vel eliciendi , vel temperandi , ac rctun- 
dendi, ne in pestiferam, omnisque felicitatis 
vastatricem flammam prorumpant. Haec est ilia 

in- 



O R A T I O. 5 

inftitutio et educatio , quae , uti lingulorum homi- 
num mores et fingit , et regit, ita etiam illorum ho- 
minum univerfltatem , quam civitatem dicimus, 
maxime autem liberae civitatis vitam disciplinam- 
que publicam fola tuetur. Haec est fapientia ilia 
educatrix populorum, quae libertate, munere 
illo naturae maximo, attamen arduo, uti frui 
docet, Haec praeftantisfima virium dotium- 
que humanarum moderatrix 9 atque cultrix , in 
qua fola omnem futurae felicitatis , quin etiam 
ipfius falutis fpem collocavimus. Haec denique 
potentisfima adiutrix humanitatis, virtutis, om- 
nisque perfectionis , cui quidem finem aut me- 
tam is ponat , qui artes , futurorum faeculorum 
intelligentia elaborandas, humanaeque follertiae 
extremos conatus animo fuo concipere aut 
videre didiceritt 

Illius igitur, quam laudare iam coepi , infti- 
tutionis , ad divinum libertatis donum vel con- 
fervandum vel etiam amplificandum idoneae , 
commendationem pauilo accuratiorem neque a 
jftatu temporum,' quibus vivimus, nee etiam a 

A 3 gra- 



6 O R A T I 

gravitate muneris, quod hodie fuscipio, alic- 
nam exiftimavi. Dicam ergo 

PRO RECTA C1VIUM INSTlTUTIONE , 
UNICO LIBERTATIS PRAESIDIO. 

Quod argumentum , dignitatis plenisfimum, 
etiam fi me non fatis digne exornaturum fentio , 
id tamen conabor efficere , ut Veftras mentes , a te- 
nuitate Oratoris avocatas, in ipfms rei maximae 
contemplationem confiderationemque convertam. 
Verum enimvero in ipfo causfae exordio au- 
dire mihi videor tragico verborum ftrepitu per- 
fonantes eorum voces, qui, postquam artium 
culturaeque humanae pestiferas vires copiofe 
deplorarunt, ad vitae campestris et fyl varum 
folitudinem nos tandem revocant, ibi ut illam 
iam diu amisfam ac defideratam libertatem, ae- 
qualitatem, perfectam beatamque vitam requira- 
mus. Cui agresti philofophiae fi quae infit Ve- 
ritas, quid aliud fupererit, quam ut dulci liber- 
tatis llimulo impulfi permisfique mortales, nul- 
la 



O R A T I O. r 

la prorfus inftitutione ad earn amplificandam , 
tuendam , aut temperandam fint regendi ? Quo 
tandem ifta properabit fapientia, nifi ut hu- 
manum genus e medio curfu ad carceres, ex 
adolescente aetate ad pueritiam retrahatur? Quan- 
tum enim inter fe distant continentia et effrenis 
libido, rectae rationis praescriptio, et infinita li- 
centia, iuftitia, et viribus Itolide fer ox proter vi- 
tas, tantum profecto aeternailla, quam nobis 
commendant, humani generis pueritia, id est 
vita nullo communi vinculo aut hire obligata, 
abest ab ea libertate , quae fola naturae , fefe ir> 
fam extollere atque perficere cupienti, esfe po- 
test con/cxicanea. 

Quoniam vero accuratior commendatio huma- 
nitatis per leges excultae in politisfima hac con- 
done foret fupervacanea,quoniamque deinde de 
eo omnes confentimus, ut ceterarum bonarum 
artium, ita etiam vitae civilis esfe aliquam in- 
ftitutionem , atque exercitationem, age, nunc ip- 
fam illius inftitutionis necesfitatem in civitate 

five 



8 O R A T I O. 

five libera , five ad libertatem furgente , propius 
contemplemur. 

U-bi inftitutionem commendo , earn praefertira 
Oratione rnea complecti conftkui, quam leges, 
vel disciplina populorum praecipiunt , five quae 
publicam, ut fie loquar, civium vitam ternperat. 
Illam , inquam , confiderationem , femoto primae 
atque domefticae edueationis momento, nunc 
fuseipio, etiamfi neminem negaturum confido, 
ipfam etiam teneram aetatem longe alio modo 
ad libertatem quam ad fexvitutem esfe farman- 
dam. 

lam vero communis illius atque popularis in- 
llitutionis necesfitatem in libera civitate, five 
per oppofitionem, five per comparationem ty- 
rannici imperii mecum perpendite. 

Quae alia erit inftitutio ad abiectam ferviturem 9 
nifiea, quae ab ineunte inde aetate humanae na- 
turae vim inferat? quae non civem tantum, ve- 
tum etiam hominem ipfum doceat exuere ? quae 
miferarum nationum colla ad acerbisfimi iugi 

pa: 



O R A T I O. * 

patientiam frangat? Quae cum ipfis libertatis igni- 
culis omnia ftudiahoneltislimarum illarum artium , 
quas liber ales merito appellavit vetustas , oppri- 
mat ?Uti enim libertas omnis fcientiae patrona at- 
que adiutrix femper fuit, manebitque , lie fervitus 
brutam iftam barbariem, quae ipfius miferiae fen- 
fum tandem adimat, peftifera prorflis vi inducit, 
atque propagat. Cur tandem civica inftitutione 
uteretur infelix hominum turba, non libi vi- 
vens, led tyranno, cuius oracula legum, ful- 
mina autera iuftarum poenarum locum tenent? 
Vivens autem? Immo vero tamquam in expu- 
gnata urbe a victore deprehenfa. miferrima belli 
praeda , non nifi pr ecariam trahens animam ! 

Quandoquidem igitur ipfa tyrannidis pestis 
omnem feriam inftitutionem penitus enervat, 
videamus nunc quam diverfa lint liberarum ci- 
vitatum conlilia, et quam necesfaria acfructuo- 
fa ibi evadat eadem ilia fcientia. 

Sicuti ergo inter proprias fervilis obfequii 
notas ea etiam est , ut humanae naturae , fefe ip- 
fam extollere enitentis , vires vehementer debilitet , 

B adeo- 



*o O R A T I O. 

adeoque funesta contr.gione ingeniorum vigorero 
confuraat, ita fhnctaiibertas, Divina quadam vi, 
initia ilia atque elementa eximiarum , quae nobis 
infunt, dotium fovet,evolvit, explicat; arduam- 
que illam , qua ad omnera perfectionem ac fell- 
citatem contenditur , viam explanat. Non enim 
exiftimare Vos velim, A. A. omnem civitatum 
amplitudinem ac dignitatem in eo esfe pofitam , 
ut nihil praeter tranquillitatem populorum exter- 
nam illae confirment, aut curent. Alia enim pro- 
fecto , eaque longe auguftiora libertas et libera ci- 
vitas habent conlllia , momentaque , five ad edu- 
cationem humani generis moralem, per coniuncta 
ftudia ac vires provehendam , five etiam ad omnem , 
qua late pateat , felicitatis noftrae orbem amplift- 
candum , maxime idonea. 

Haec vero quum ita funt,. iam ad ea, quae 
ex dictis colligo , animos Veftros advertite. 
Eccui quaefo libera exercitatio atque conten- 
tio virium animi corporisque , per quas excel- 
fum illud, quod memoravi, civitatis confilium, 
continua ad felicitatem perfectioncmque progres- 

fia 



O R A T I O. ii 

fio obtineatur, tuto poterit permitti? An ni- 
di et incultae iflorum mortalium turbae, quae 
libertatem a licentia , ferocia , et petulantia fecer- 
nere numquam didicerit? At ea quidem esfet 
imprudentisfima pueri , aut furiofi hominis eman- 
cipatio! Superest igitur, ut vere liber esfe ne- 
queat, nifi qui ad rectum Divini illius, attamen 
gravislimi muneris ufum , per feriam inftitutionem 
bene fit praeparatus. 

Quis vel bonis legibus formabit Rempubli- 
cam, vel quamcumque eius partem , fibi creditam , 
recte tuebitur ? Et hie videte , A. A. quantum 
inter liberum et fervientem populum interlit. 
Superba dominatio , exuta legum aequalitate , cer- 
tam formam aut modum habere non potest. Ubi- 
cumque igitur terrarum atrocibus illis imperils , 
uti fluxis , atque indomitis , fie etiam fimpiicisfi- 
mis , miferi proteruntur populi ; ubicumque non 
legum aut magiftratuum exctiltae fapientiae, fed 
vi, metui, et feroci impotentiae, per omnes 
eius miniftros ac fatellites diffufae, infelix ob- 
temperat civitas , ibi profecto impends , fed ty- 

B 2 ran- 



i± O R A T I a 

ranrri fulmine armatis manibus rerum tractatio 
potest pcrmitti. 

At quam dispar est ratio civitatis liberae, et 
popularis ! quae, uti absque fingulari etpaene Di* 
vino conditorum lumine nusquam gentium aut 
terrarum furrexit, ita ne adminiftrari quidem po- 
test, aut confer vari , nifi per praeclaramaliquam, 
bonisque artibus ornatisfimam magiftratuum ac 
rectofum fapientiam. Etenim nulla vel mente 
noftra concipi , vel etiam post hominum memo- 
riamreperiripotuit Respublica, vere libera, quia 
accurato regeretur Iuris Publici codice , per quem 
ponderibus fuis librata imperia fiispicaci diligen- 
tia conftituerentur, distinguerentur, coercerenv 
tur, fustinerentur , ut &c admirabilis ilia partium 
diverfitas ad totius confenfionem ,. id est public 
cae libertatis custodiam contenderet ?: Quantam 
igiturfollertiam, quantamque conditorum pro vir 
dentiam prodat elegantisfima harumcivitatum quail 
ftructura, a. rudi fimplicitate tyrannici imperii 
remotisfima, quantaque deinde esfe debeat eorum 
pcritia:, quibus tarn artificiofae hominum coagraei> 

ta- 



o r a t r a ra 

sationis- rectio tuto committatur , me etiam ta- 
eente intelligitis , Cives Optimi. 

Quandoquidem ergo nemo diffiteatur, non 
alios homines ^ quam rerum ufu, et Iuris Pubiici 
fcientia probe expolitos , curam liberae civitatrs 
recte posfe fuflinere, videamus etiam quos inter 
populos facilis ilia , et promta, quae Bonis legi- 
bus debeatur ; reverentia fit fperanda. An ibi 
gentium , ubi morum asperitas per irigenuam vi- 
tae disciplinam numquam fuit delinita?' Ubi erro* 
res et fuperftitiones innumerae anguflos animos 
penitus tenent conftrictos ? Ubi denique imbe- 
cilla multitudb per revisfimam quarumcumque 
opinionum-ac rumorum auram undaruminftar cie- 
tur , volvitur , aerevolvitur ; per blandds , attamen 
fallaces fonos , tamquam lapides ad lyram Orphei 
aut Amphionis, cogitur, impelliair, decipitur? Ad 
haec etiam respondeant omnes , qui peritiam ali- 
quam rerum humanarum ciViliumque fuerint adep- 
ti. Brevis profecto tr-ifiisque experientia faepisfinre 
calidam magis qnam providam eorum fpem inter- 
cepit, qui tam male affectos populos per folam 

B 3., 1^- 



14 Q R A T I G. 

legum reverentiam ad disciplinae publicae aequa- 
bilitatem , atque conftantiam , ad rectum commu- 
nemque libertatis fenfum auderent perducere, 
Unde igitur ille fenfus , unde praeclara ilia intel- 
ligentia erit iperanda ? Abipfo, eoque folo infti- 
tutionis lumine , quod civium pectora non tan- 
tum libertatis amore inflammet , verum etiam te- 
nebras barbariei, omniumque fuperflitionum fe- 
liciter dispellat. 

Quiequid adhuc dixi, id omne ad unam fum- 
mam cogi debet, necesfitatem nempe inftituti- 
onis civilis, ingenii, ac morum, ad libertatem 
cum parandam ., turn praefertim tuendam , atque 
confervandam. Etiamfi enim a corrupto popu- 
lo debellari nonnumquam posfit tyrannis, quo- 
niam nihil magis naturae legibus est confenta- 
•neum, quam ut gravior potentia minorem de- 
pellat, ifta tamen potentia victrix mox fuis ipfa 
viribus onerabitur, et cadet, nifi firmitas atque 
conftantia civitati, quantumvis praevalidae, 
per ingenuae vitae disciplinam, culturamque 
vere liberalem accedat. Permittite mihi, A. A. 

ut 



O R A T I" <5» 15 

ut ea ,, quae velim , tandeni complectar , non meis , 
fed magnificis Ciceronis verbis, quibus Iulium 
Caefarem , orbis Romani lam turn domitorem 3 
compellat: (a) Obftupescent posteri imperia , pro- 
vincias, Rhenum, Oceanum, Nilum, pugnas 
innumerabiles 9 incredfbiles victorias , monument 
tainnumera 9 triumphos audientes, et legentes tuos. 
Sed , nifi haec urbs ftabilita tuis con film at que 
inftitutis erit , vagabitur modo nomen tuum huge 
at que late , fedem quidemftabilem, et domieilium 
certum non habebit. 

Probata , nifi fallor,feriae inftitutionis in libera 
R epublica nece*fitate , proxima nunc esfet accu- 
ratior aliqua et fubtilior explanatio ipfarum 
illarum artium , quibus ad libertatem, five quae* 
rendam, live etiam corifirmandam , atque ampli* 
ficandam , maximae vires inesfe videantur. Sed 
hunc meae Orationis locum, etfi omnium con- 
fenfu gravisfimum, ad anguftiora revocabo fpa- 

tia 2 



i__ _^- 



00 Pro M. Mane Ho, cap. 9, 



t6 © R A T I 0. 

tia, ne meis civibus, libcrtatis fiduciamet intel- 
ligentiam profitentibus , diffidere videar. 

Itaque ea, quae ftrictim dicturus fum, diligen- 
genter expendite, A A. Humanislimi. 

Nihil fane navi autabfurdi a me fignificatum iri 
existimo, u* feria asfeveratione affirmem, civi- 
cam iftam inftitutionem non anguftiores habere 
terminos, quam ipfosillos, quibus omnium iu- 
rium officiorumque hiimanorum ambitus et fcien- 
tia continentur. Quid eriim aliud est ci vitas, 
quamcoetus hominum, non ignotam aliquam 
feriem iufium obligationumque, quae antea na- 
turae noiteae non inerant , fancientium ; id enim 
exitra -modum abfonum mini videtur^ fed eas- 
obligationes, eaque iura., quae homo in flatu 
naturae, quem vocant, femper habuerit necesfe 
est, ita tamquam in medium conferentium, ut 
confociatis fludiis, atque utilitatibus , tanta obti- 
neantur bona, quanta fine civitatibus frultra Ipe- 
ret.aut quaerat mortalium $enus. 

At quorfum deinde bene fundata contendic 
civitas? Ad eundem fine dubio finem, quo 

na~ 



R A T I 0. 17 

natura humana, univerfe confiderata; ad fum- 
aium illud iuris naturalis praeceptum , atque prin- 
cipium, Perficete, ut felix fis. 

Sed ultra quaero, tjuae igitur via ad tarn gran- 
de bonum civitates perducat ? Nifi aliam homi- 
num , aliam vero populorum felicitatem ac iufti- 
tiam nobis fingamus, eadem utique erit ilia via, 
quae et fingulos ad naturae fuae dignitatem extol- 
iat, vita nempe publica, privataque, officiorum 
et fcientisfima , et femper memor. 

Quandoquidem igitur intelligitis , A. A. fon- 
tem officiorum civilium iplum ilium esfe, ex quo 
et reliqua omnia humana oriuntur, adeoque fu- 
premam civitatis bene conftitutae legem non dif- 
ferre ab ea, quamfingulis praefcripftt natura ; et 
quoniam deinde utrique non aliter obtempera- 
mtfs, live in folitUdine> five in qualicumque 
focietate verfantes , quam per folam , eamque di- 
ligentisfimam obfervationem fummi illius, quod 
laudavi, naturae praecepti ; quae omnia, inquam, 
quum ita , uti dixi , una eademque mente confen- 
tiant, quid denique dubitemus affirmare, civilis 

C in. 



i8 O R A T I O. 

inftitutionis id caput es'fe, illudque principium, 
ut, quicumque vera Civis dignitate ac libertate 
frui cupiat , ante omnia alia Hominis munia recte 
discat tueri: live, ut totius rei fummam dicam, 
ad fustinendam.boni civis perfona'm formari, ni- 
hil aliud esfe, quam ad iurium et obligationum 
naturalium certam fcientiam inftitui. 

Etiamfi vero perfuafum nunc habeatis, fcho- 
lam verae libertatis eandem esfe , quam omnis 
virtutis; etiamii deinde libertatem fine exculta 
virtute fuftineri numquam posfe confentiens fa- 
pientum vox iam diu iudicaverit, forte tamen 
a me nunc exfpectabitis , ut earn disciplinam , ea- 
que officia figillatim perfequar, quaeadformandum 
bonum civem prae ceteris videantur necesfaria. 

Verum enimvero, tanta rerum copia, tantae- 
que temporis me circumftant anguftiae, ut Ve- 
flrum asfenfum magis ab ipfius causfae, a me fus- 
ceptae, evidentia, quam ab accurata probations 
fperc.re debeam. 

Iam primum omnium domeflicae educationis 
momenta perpenderem ? nifi uberrimam illam di- 

cen. 



O R A T I O. 19 

cendi materiem iam fupra a mea oratione remo- 
yere- conftituisfem. Quid alioquin facilius pos- 
fet doceri , cum iultisfima , ut mihi qmdem vi- 
detur, argumentation , turn vero.etiam auctGII- 
tate fapientisfimorum ac liberrimoruiii totius an- 
tiquitatis populorum, quam ipia -iliius inftitu- 
tionis incunabula inter paternos lares iam esfe 
quaerenda? Eccui quaefo causfae Romani fuam 
magis debuerunt magnitudinem , quam fanctis- 
fimae illi disciplinae domefticae, quae ineuntem 
aetatem non tantum iuriiim, fed cummaxime offi- 
ciorum civilium tarn familiari fenfii occuparet , 
Ut, qui cupiditates et inconfultas affectiones 
in domo paterna ad certam feveramque normam 
regere didicisferit , eadem opera fiimma legum 
reverentia, et magiftratuum obfervantia imbue- 
rentur ? 

Sed deinde religionum vim et effeetum me- 
c'um introspicite , C 1 v e s Humanisfimi. 

Non is ego fum , qui facrorum disciplinam ad 
civicam inftitutionem fie referendam esfe exifti- 
mem, ut deformem illam Imperii et Sacerdotii 

C 2 con- 



20 O R A T I O. 

confociationem Vobis commendare fuftineam, 
per quam innumeri .populi , facris dolis per re- 
rum Divinarum miniftros, et Reipublicae proce- 
res irretiti, tyrannidis iugum patientisfimis cer- 
vicibus fusceperunt. Tain abfurda opinio num- 
quam cadere potest vel in philofophum, vere 
civilem, vel etiam in hominem Christianum, 
qui inter maxima , et prorftis flngularia exceilen- 
tiae Divinae illius patefactionis documenta , ipfam 
illam non dubitabit referre facrorum ab imperio ci- 
vilidistinctionem , ac disiunctionem , qua efficia- 
tur, ut ad omnes populos facilis accesfus pate- 
ret pateatque inftitutionibus illis Divinis , quae 
de ipfo civitatis iure et forma nihil quicquam 
praecipientes 3 aut definientes, idcirco cum om- 
nium formis atque ftructura facillime copulan- 
tur. 

Tametfi vero ipfa facrorum dogmata a fummi 
imperii partibus accuratisfime fint feparanda , non 
tamen propterea caftae religionis tutelam atque 
commendationem a publica civitatis cura avel- 
lendam esfe cenfeo. Quid enim primum ad ar- 

cen- 



CT R A T I O: 21 

cendam fpfam illam Imperii et Sacerdotii cora- 
misfuram accommodatius , quidque ad detegen- 
das ac refutandas principum aut facerdotura ad- 
verfus libertatem confpirationes opportunius , 
quam publica ilia, facrarum civiliumque rerum 
terminos accurato iudicio fecernens civium fol- 
lertia? Hacarteexcultipopuiinumquam ludibrium 
debe.bi.int pesfimis illis fuperftitionum miniftris* 
facrificulisque , qui, teste omnium temporum me* 
moria, perfaepe tyrannidem, rarisfime autem li* 
bertatem inter genus humanum commendarunt ^ 
vel propagarunt. 

Quis deinde Veftrum , A. A* , ubi vel pu 4 - 
blica iuperltitionum damna , vel purae religio* 
nis laetos fructus animo fecum reputet, illas 
quidem fumma reprehenfione , hanc vero tutela 
civilis imperii dignisfimam esfe neget? 

Etenim fine, bonis moribus, omnium fapiem 
turn confenfui, vanae funt leges. Unde autem 
ipfa, ut fie dicam, morum fanctio, magis erit 
petenda , quam a veneranda. religionis discipli* 
na, illisque praeceptis, quibus yitia quam pin- 



&z o a A T I o. 

rima, extra legum vim poenasque poiita, atta« 
men felicitatem populorum ex occultis infidiis 
vehementer vaftantia, coerceantur ? Itaque Re- 
rumpublicarum rectores , quotquot internae 
concordiae , et publicae culturae impedimenta 
removere cupiant, periculofisfimam noxiarum 
fuperftitionum vim a civitate merito arcebunt, 
quae omnes etiam inter fe id habent commu- 
ne , ut verum officiorum fenfum , generofumque 
libertatis ftimulum penitus obtundant. 

Inter ceteras fuperflitiones maxime exitialis 
fanatica impulfio , foras ifta prorumpens infania , 
omnem officii et fanae rationis normam detestari 
folita , pestiferaque contagione interni iftius lu- 
minis, hoc est turbatae mentis ludibriis, impe- 
ritam ac mobilem multitudinem inficiens , in in- 
finitam licentiam, furiofas feditiones, turpisfi- 
maque flagitia femper delink. Nifi igitur ipfum 
illud fupremum civitatis confilium , quod in cus- 
todia externae tranquillitatis omnium confenfu 
fitum est, ab imperii munere prorfus abesfe ve- 
limus, profecto etiam feveram fectarum fan* 

ti- 



R A T I Ck 23 

ticarum coercitionem ad publicae disciplinae par- 
tes referre nequaquam dubitabimus. 

Prima igitur liberi populi fapientia fit, fcire, 
atrium libertatis fanctisiimum illis tantum pate- 
re, qui cartas mentes^ et puras manus ad coe- 
lum tollant ; adeoque praeter ipforum civium 
probitatem, vitaeque innocentiam, haud aliam, 
per quam libertas defendatur, vim posfe reperiri. 

Omnes praeterea , qui ad fruendam libertatem 
font nati, ita educentur, ita inftituantur , ut 
non folum venerandum illud nomen ore profi- 
teri, et prae fe ferre discant, neque tantum dul- 
cisfimorum, quos libertas ferat, fructuum prae- 
fenfione aut cupiditate permulceantur, verum 
etiam gravisfimorum munerum , periculorum ? 
aerumnarum, pro ea libertate faepe exantlan- 
darum , fenfu penitus fint imbuti. 

Quis alius, niii libertatis intelfigens, patrram 
liberam amabit? Non ea fcilicet affectione, qua 
pullus nido fuo inhaeret, cuiusque originem,. 
modum, aut terminum , ipfe fervidus amator igno- 
rat 3 nee caeco quodam impetu, cum magna in- 

iufli- 



24 O RATIO. 

iuftitia , et fuperbo aliorum populorum contem- 
tu coniuncto, fed humanisfima aliqua carria- 
ge, quae ex certa felicitatis noftrae eonfcientia 
profecta, ardens ftudium boni publici amplifi- 
candi, dulcemque ilium animi fenfum in nobis 
commoveat , quo totam civitatem , velut coniun- 
ctisiimam domum gentilitiam complectamur. 

Omnes line dubio respondebitis , cives,' 
amorem patriae fine claro fcientiae lumine flul- 
turn esfe, ac temerarium. Sed deinde etiara 
Veftrum asfenfum facile fpero, prorfus existi- 
mans, civem, in ftupida ignoratione iuris Divi- 
ni humanique patriae fuae verfantem, neque fin- 
cerara et promtam obedientiam , nee debitam re- 
verentiam, non nil! ex perfuafione fanctitatis 
ipfarum legum provenientem , illis legibus esfe 
Tedditurum. Quaero enim, an ilia vitae, civi- 
tatis disciplinam condanter mentis, aequabilitas , 
aut ipeTari , aut etiam postulari posfit a volubili 
et praecipite multitudine , quae confilii, iuftitiae, 
atque utilitatis patriarum legum prorfus ignara, 
earum vires non interna bonitate , fed folo re- 
rum 



O R A T I O. ? 5 

rum eventu metiri, non pie revered, fed tarn- 
quam iactus fulminum extimescere didicerit ? 
Veteres Rerumpublicarum conditores durisfi- 
mas barbararum nationum cervices non alia ar- 
te, quam commendatis immisfisque religionibtts , 
frangere , et ad legum fuarum obfervantiam flec- 
tere poterant. Verum iam pridem iste Apollinis 
tripus everfus iacet , obmutuerunt Dii, Deae, et 
Nymphae, ex antris aut annofa quercu iura 
quondam fundentes: non obnunciatur comitiis, 
nee iure Augurali populi nunc reguntur. Quid 
igitur aliud nobis iuperest, quam ut ab expo* 
lita bonis fludiis humanitate ea Iperemus , et 
exlpectemus, quae fola fiiperftitio , per gentes 
fufa, quondam effecerat? 

Ipfa etiam , mihi credite , A. A. liberae civitatis 
ordinatio , non alii populo , quam bene inftituto , 
diu potest placere. Huic nempe formae non ea 
inesfe folet fimplicitas , quae regia imperia , poten- 
tiamque, intra angustum finum accumulatam , im- 
peritae turbae vehementer commendat. Quoties 
ilia ftupuit attonita, captaque fuit per ipfum 

D ap« 



a6 O R A T I O. 

appara*um , mngnificentiam , et oftentationem 
praev.ilidae potenthe , in publicam libertatis per- 
nicicm audacisfime asfurgentis! Quoties ista le- 
ges proculcans , attamen oculos fenfusque prae- 
ftringens imperii magnitudo, maiorem apud fto- 
lidum vulgus habuit commendationem , quam 
forma Reipublicae liberae , accurate et eleganter 
defcriptae , cuius autem conceptionem, confcii- 
fum , concentumque , rudia ingenia non perfpice- 
rent! Ecquis igitur mirabitur, femper fuisfe, 
et esfe etiamnunc haud paucas nationes, tam 
vitiofe nffeftas, ut crudelisdmae tyrannidis via- 
cula- iniicienti ultro ac libenter manus porri- 
gaiit, quin etiam de ipfis illis vinculis ftolide 
glorientur. 

Cum tali, "qiialem Iaudavi," patriae amofe, 
eoniunctisfima esfe debet ilia obfervantia, qua 
non quidem homines, magiftratu aut honoreinfi- 
giies , verumipfam legum maiestatem , cuius illi 
funt vindices custodesque ? reveremur, et coli- 
mus. Non aliud certius intereuntis Reipublicae ca- 
pitur omen , quam ex ipfo ifto , quemhostibus fuis 

ve- 



O R A T I O. a-r 

veteres imprecabantur , legitimorum imperiorum 
contemtu. Hunc nimirum contemtum tamquam. 
umbra ftatim confequitur pesfima ilia , quae toties 
fanctisfimum libertatis nomen contaminavit li- 
centia , populos , discordiis civilibus et feditioni- 
bus fesfos , miferrimae , fed quietae tamen fervi- 
tuti tandem mancipans. 

A cive, patriam amante, abesfe etiam non 
potest ilia omnium animos permeans ac pene- 
trans affectio , quam , Anglis auctoribus , Publici 
commodi fenfum \_Publiciim Spiritum\ appella- 
tnus. Hie nempe liberae Reipublicae eivem ita 
animat, ut ex fola patriae amplitudine et dig- 
nitate fuas existimet fortunes, quemadmodum 
apud populum Romanum , fumma Reipublicae 
maiestate lefe efferentem , ipfum illud , Civis Ro- 
■manus /««*,■ publicae non tantum, verum etiam 
privatae magnitudinis confeientiam declarabat. 
Itaque hoc nomine nequaquam cohoneftamus 
•fervilem aut fanaticam impulfionem illorum po- 
pulorum, qui communi patriae amore fefe ur- 
-gueri credunt, ubi minime pro ipfa eius felici- 

D 2, ta- 



a8 O R A T I O. 

tate, aut falute, fed tamquam regiae tyrannidi, 
ambitioni , faevitiaeque devotae victimae , in mi- 
feriam et mortem ruunt. Nee magis faluberri- 
mo hoc fpiritu animatos putamus, qui patriam 
fuam, honores et pinguia munera liberaliter di- 
ftribuentem, certatim fie complectuntur , ut cu- 
pidi proci puellam bene dotatam diligunt. Nam 
levisfimum hoc amatorum genus mox folet dif- 
fugere, quamprimum fuperba domina avari cul- 
toris lpem fefellerit. 

Sed uberrimae disferendi materiae finem im- 
pono, postquam fummam confenflonem amoris 
patriae, et ftudii aequalitatis , breviter adhuc 11- 
gnificavero. Quemadmodum nempe fublata ilia 
aequalitate, nihil praeter inane nomen libertatis 
fuperest, ita profecto plurimorum civium pectora 
vix incalescent amore illius patriae, quae prop- 
ter diverforum ordinum atque clasfium inaequa- 
litatem , honestae aemulationi communem , liber- 
rimumque omnibus campum denegat. Ecquis 
eanm habeat patriam, quae iniusta magis no- 
verca, quam alma mater lit? Non igitur nos- 

tram 



O R A T I O. 29 

tram commendationem merentur iflarum civitatum 
inftituta, ubi aditus ad fcientiam civilem et le- 
gum plerisque praecluditur. Hinc enim fon- 
tes et capita fufpicionum , invidiae, factionum, 
quales illae erant , quibus diutisfime vexata fuit 
Romana Respublica, donee tandem faftorum ne- 
faftorumque dierum penetralia , et regnum illud 
forenfe, de manibus patriciorum extorquerent 
plebeii. 

Dixi de inftitutione illarum ' rerum , quae 
omnium confenfu ad vitam civilem bene regen- 
dam funt necesfariae. Sed praeterea" filentio 
praeterire non debeo ftudium honesti feriique 
Laboris ; ac tandem rectum , liberisque populis 
confentaneum ufum Divitiarum. Illas enim vir- 
tutes merito liberales appellari arbitror, quia vix 
aliae fuccurrunt, quibus tantum momentum ad 
libertatem tuendam et confervandam inesfe vi- 
deatur. Teste igitur omnium temporum memo- 
ria, publicam libertatem ubique comitata fuit vi- 
ta civium diligens,et industria; fervitutem autem 
fummus languor, animi, corporisque. Quare 

D 3 mi- 



2o . O R A T I 0. 

mirum nobis videri non debet , fapientisfimos 
legum auctores civium fuorum mores ita finge- 
iq femper ftuduisfe , ut asfiduum laborem iuben- 
do , pigritiam , velut crimen , proferiberent. Te- 
■ftor legem Solonis, ipfi : curiae Areopagiticae 
illam curam cognitionemque mandantem , vel 
<etiam admirabilem disciplinam Romanorum, non 
quidem poenam civilem;, -led stamen notam cen- 
foriam illis comminantem, qui utili arti, aut vi- 
tae profesfioni, fefe non.addixisfent. 

Si fcire velitis, A. A.., quantum ad omnem 
virtutem colendam, vitiorumque femina exftin- 
cguenda, labortofa.p-roftt vita, de eo vel natu- 
rae humanae, morumque idoneos existimatores, 
vel potius Vosmet ipfos interrogate. Nunc au- 
tem quae illi infint vires, atque opes* non tan- 
Hum ad felicitatem populorum internam , verum 
.etiam ad externam tranquillitatem defendendam, 
confer vandamque , ex conwii vitii.confideratio- 
jie cognoscite, _ : [cfur; 

Pigritiae et -feryitutis mala tarn inter fe apta et 
nexa.funt, .ut.haec illam, illavero hanc alat, 

at- 



R A T i a 31 

atque protrudat. Vita igitur f otio torpens, fer- 
vitutem populoruin aut accelerat , aut certisflmis 
veftigiis infequitur. Cumprimum Graeci et Ro- 
man! , derelictis feriis vitae muneribus v languori 
et defidiae fefe dedidisfent, actum tranfactum 
erat de libertate. Non alia" magis frequefis est 
fchola 'feditionum, omniumque levi'sfimarum et 
turbulentarum libidintim , :quam conciliabula ilia 
hominum otioforiim, quorum volatica ingenia a 
vigore , gravitate , et conftantia civis liberi , la- 
boribiisque quotidianis 1 asfueti ,. lorigisfime ab- 
lunt. Eadem pigritia faeva ■• mater, est publicam 
Hbertatem devaftantis luxuriae, et vanae illius 
fuperbiae, quae gloriam ex futilibus et fumtuo- 
fis oblectamentis quaerensv immoidico divitiarum 
ftudio populos infatuat '4 adeoque robufti am> 
mi honorem, et aequalitatis fenfum vehemen- 
ter debilitat. 

Sed quid pluribus opusi?n Perfacile mint pro- 
basfe videor j. Reipublicae gubernatorem , fon- 
tes. industrial aperientem y . civesque ad laboris- 
itudium ftimulantem , eadem opera ad, bonos 

mo* 







2 O R A T I O. 



mores , fruendamque libertatem illos infti- 
tuere. 

Ubi ad alteram virtutem, ufum nempe divl- 
tiarum, libero populo dignum, iufrisque pon- 
deribus examinatum , tranfeo , nemo Veftrum 
vereatur, A. A., ne in communem illam, la- 
tisfime patentem, et faepe vagam, quae de Luxu- 
ria toties inftituta fuit, disputationem tandem 
delabar. Etenim nihil aliud in praefentia mihi 
volo, quam Vobis, quoad potero, perfuadere, 
non quidem foedam illam luxuriam, qua ganeo- 
nes et nepotes diffluant, voracislimam esfe for- 
tunae publicae privataeque charybdin; ecquis 
enim fapiens id negare umquam fuftinuit? ve- 
rum ipfum etiam ilium luxum elegantem, et 
eruditum, quamvis voluptatibus , fuapte natura 
non malis, inferviat, liberae tamen civitati men- 
to infestum haberi, ac periculofum, nifi vel le- 
gum, vel potius publicae disciplinae providen- 
tia ferpenti malo tempeftive fuccurrat. Non ego 
fum durus ille Spartanus, qui ipfos divitum 
fumtus, mercaturae, multarumque aliarum ar- 

tium 



O R A T I 0. 33 

tium 'fhidia foventes, et publicam induftriam exa- 
cuentes, in malis numerem; attamen istam, quae 
divitias confectari folita est, potentiam, pauper- 
tatisq-ue contemtum , a libera Republiea omnino 
fubmovendum esfe existimo. Non valde rari 
Romae erant Curii, aut Fabricii, quamdiu fola 
virtus, etiamfi tenuisfima re familiari fustentata, 
fummis honoribus et praemiis cohonestaretur. 
Simulac vero corrupta, fed communia populo- 
rum iudicia , magnas divitias ea admiratione , iisque 
ornamentis cumulant , quae virtuti tantum, et me- 
litis debentur; cumprimiiin , inquam, excellent 
tia et exiftitnatio civium patrimoniorum ampli- 
tudine ponderantur, everfa mox iacet aequali- 
tas, ipfe ille erectus et celfus libertatis fpiritus 
inter tenuioris fortunae cives exanimatur, qui- 
que divitiis ac divitibus fervire coguntur, ad 
mores etiam ferviles , id est abiectos , et patien- 
tisfimos, paullatim conformantur. 

Cumque praeterea deliciae vitae fumtuofae ac 
fplendidae maximam vim habeant, talem ac tan- 
tum languorem animis corporibusque inflnuan- 

E di a 



34 O R A T I O. 

di, per quern nervi omnes actuofae et robustae 
virtutis penitus incidantur, in hac cura, in hoc 
fludio verfari oportebit omnes, qui liberis po- 
pulis praefint, ut per publicae disciplinae vi- 
gorem excutiatur ftupor ille , ac fop or , quern ip- 
fi tyranni callido confilio faepisfime populis in- 
iecerunt, quo illi, otii dulcedine fie deliniti, 
eccui fervirent tandem non curarent, dumrao- 
do fuis fervire posfent voluptatibus. 

Hae funt inftitutionis educationisque civilis 
partes, quas per temporis, quibus coarctor, an- 
gustias, commemorare mihi licuit. 

Quam praeftabilis ilia fcientia , verumtamen 
ardua ! Ea enim mente Vos esfe velim , O mei 
CivesI ut peiTuafisfimum habeatis, iugum fer- 
vitutis a male moratis populis longe facilius 
ferri , quam fancta libertatis munera. Qaaeritis- 
ne causfas ? Servituti nihil praeter pecudis pa- 
tientiam inest, libertas autem fine humanarum 
virium, corporis animique fumma contentione ,. 
rectoque ufu, defendi numquam potest. Ilia 
igitur,. nil nifi faevum domini flagellum perhor- 

res- 



O R A T I O. 35 

rescere folita , fuis permittitur inquinatisfimis 
cupiditatibus , haec vero aufteras libi ipfa de- 
poscit, et fcribit leges, quibus non adulta iam 
et confirmata compefcatur nialitia; nam popu- 
lus, fervilibus libidinibus flagitiisque deditus, ab 
ipfa fervitute non longe abest; fed prima etiam, 
in perniciem libertatis fparfa vitiorum femina, 
et frirpes , tempeftive evellantur. 

Intellexiftis , A. A. quos fructus patriae ac 
libertati ferat ilia, quam hac Oratione exornare 
ftudui, vitae civilis disciplina. 

Talibus igitur copiis abundans Respublica, fum- 
mam felicitatem , cum omnibus impertit civibus , 
turn etiam illis, quibus imperii cura concreditur, 
quorum fane militates a publicis numquam pos- 
funt distrahi. Praeclarib hisce ftudiis excultus, 
et florens populus , ftabilem imperii formam,fuas- 
que leges, a factioforum hominum infidiis tu- 
tisfimas, facile confervabit. Quas enim causfas 
habet, ilia, toties a fapientibus deplorata, multi- 
tudinis mobilitas , aut quid aliud vituperant 3 qui 
illam comparant , five cum equo indomito , aut 

E 2 ef- 



36 O R A T I O. 

effreni, five etiam cum undis, vi procellarum 
efFervescentibus , et hue illuc impulfis , quani 
ipfam levitatem ftudiorum , inter gentes , con- 
ftanti libertatis disciplina non fatis eruditas ? 
Itaque civitatis Rector enitatur, contendat , la- 
boret, ut illam lapientiam in medullis ac visce- 
ribus omnium infidere curet. Turn demum 
optimorum civium memoria absque acerba in- 
gratae patriae incufatione ad pofteritatem tranfl- 
bit. Turn blandis quidem , et gratis , fed falla- 
cisfimis nominibus, populos non ludificabit cla- 
mofa et procax demagogorum eloquentia , neque 
illi populiper infidiofoset obliquos tramites^qua- 
les tyrannis habet innumeros, in iervitutem fe- 
fe abduci patientur. 

Videamus etiam , ubi iufta imperia promtisfime 
ac facillime gerantur? Sine dubio m civitatibus, 
ita , uti dixi , expolitis , ubi communis iurium 
officiorumque notio in omnium animis fie fer- 
vatur impresfa, ut nemo nefciat, bonam legem 
nihil aliud esfe quam rectae rationis effatum, a 
quo fine maximo felicitatis detrimento recedi num- 

quaiB 



<!> R A T I O. £7 

quam posfit. Si nempe recte praeceperiiit phi- 
l>fophi, ilium demum vere libeFom esfe appei- 
landum, qui ratioriis ufu fubactus, eius impe- 
rio obtemperare didicerit , • an ^ quaefo , liberarum 
nomen et honorem merebuntur illae nationes^ 
quibus confilia: causfaeque Iegum fuarum adeo 
funtignotae, ut nihil praetef earum fanctiones 
ferviliter pertimescere" didicerint? Quantae vi- 
res, quantaque exfequendi opportunitas legibus 
accedat ex ipfo lumine feientiae ,. per civita- 
tem diffufae , ufii fuo et experientia doeere po- 
tuerunt boni illi quidem , attamen non iatis pro- 
vidi homines , quibus fola legum feveritas ad hu- 
manitatem inter cives properandam, depellen- 
damque barbariem, videretur fufficere. Hi enim 
aufis fuis Temper exciderunt, quonmm et ip& 
immanis. tyrannorum potentia, etfi ad vaftan- 
dam, perdendam, dikniandamque totam civita- 
temfatis fit valida;, numquam tamen populos co- 
gere potuit ut faperent , utque innumera ilia 
cuiturae impedimenta, fuperftitiones , erroresque 

E 3 fuos 5 



3 8 .0 R A T I O. 

•fuos, legum iusfu, et repentino quodam inftin- 
ctu deponerent. 

Quid deinde dicam de pari ilia ac mutua Gu- 
bernatorum Reipublicae erga cives, et civiumerga 
Gubernatores fuos volunt ate , atque fiducia? quae 
fapientisfimorum borainum iudicio in ipfis, ut 
lie loquar , visceribus formae popularis ita debet 
infidere , ut , quicumque hoc vinculum laxet , 
per idem id facinus totius civitatis itatum con- 
vellat. Vosmet ipfi, A. A. Humanisfimi p de eo 
iudicate, an illud libertatis firmamentum vel in- 
ter turbam agrestium, ac levium, veletiam malo 
vitae cultu* aut vitiis corruptorum mortalium, 
vim aliquam habere posfit. Vera amidtia, nifi 
inter bonos, esfe nequit. Inter improbos igitur 
homines, de aliorum moribus ex fuis flatuere foli- 
tos, adeoque pesfimos ac ftultos meritorum aefri- 
matores , numquam deerunt vehementisfimae caus- 
fae fulpicionum, irarum, odiorumque, quae Ion- 
ge lateque disfeminatae , totam civitatem brevi con- 
turbabunt. Succumbent femper calumniis boni , et 
probi, eaque ruina oppresfa ipfa libertas interibit. 

Quam 



O R A T I O. 39 

Quam ab his diverfaXunt omnia apud .populos. 
fimplices, erga bonam . disciplinam % et leges fide- 
les! Ibi fanctisfima et fraterna necesfitudo om- 
nem patriam arctisfimo vinculo complectitur : ibi 
demum cuftodes et gubernatores Reipublicae tara- 
quam in finu unius eiusdemque. domus coniun* 
ctisfimae vivunt. Ecquis deinde procerum, aut 
magiftratuum , inter tot cautos y doctosque , qui- 
bus fefe circumfeptos fentiunt^. ipeculatores , 
commisfa poteflate male uti audeat % Ipftun im- 
probum conatum mox arguet vox civium publi- 
ca, eaque incorrupta: manifefti autem, et inter 
temeraria periculofaque confilia deprehenfi recto* 
res erubescent, in viam redibunt, et falva erit 
Respublica. 

Tandem vero , etfi rarisfima fati iniquitate op* 
presfa cadat civitas, tarn praedaris artibus mo- 
ribusque exornata, extremum tamen ilia, femper 
habebit virtutis ac fanctitatis, acerbae fdrtiinae 
succumbentis , folatium, confcientiam vitae bene 
et laudabilitertranfactae." Itaquenon nifi hones* 
te umquam cadet. Cadet autem? Jmmo vero- 

meli- 



4o R A T I 0» 

meliore fui parte fuperftes femper erit, vigetit 
memoria et laude iaeculorum omnium , grande 
exemplar, quod ultimae etiam posteritati infer- 
viat, relinquet^, ae tandem cum ipis tyrannis fuis 
bonae mentis, bonique animi femina, ferius aut 
oeius communicabit. 

Vidistis, ni(i fallor, A. A. quam feveris na- 
turae focialis -legibus libertas felicitasque popu- 
lorum fanciantur. Quicumque igitur a fceata il- 
ia via ad corruptelam vitiaque deilectit, ilium 
naturalis poena , 'five ipfa fervitus , citatisiimis 
pasiibus perfequitur." Quid autem haec diutius 
urgueam? Vos, Gives Praeftantisllmi , quot- 
quot causfas ortus et interims Rerumpublicarum 
exquirere didicistis , quotquot etiam in fido Hifto- 
riae fpeculo fenescentium populorum expresfas 
imagines fuiftis xontemplati , Vos, inquam , o- 
mnes, teftimonium dicatis, mecumque confitea- 
mini, longe plures civitates per fuorum vitiorum 
labem, quam per hoftium vim periisfe; quin et- 
iam populorum , ifta clade perditorum , cona- 
tu&j, ad recuperandam libertatem fufceptos , -ni- 



(2) R ATI 0. 41 

hil allud Taepe fuisfe , quam fervorum fugitive- 
rum, effractis ergaftulis erumpentium , petulan- 
•tfam aliquam, atque nequitiam. 

Sed atris illis rerum imaginibus, quae, ut a 
noftro futurisque faeculis longisfime amovean- 
tur, omnes fincera precatione a Supremo Nu- 
mine contendimus, candidum hunc diem ob- 
fcurare nolo. 



\_/uod igitur huic bonarum artium Domici* 
lio, quod mihi etiam bonum fauftumque lit, 
muneris mei primordia capesfens, Vos faluto, 
Viri Spectatissimi, quibus res huius Ur- 
bis et Academiae funt concreditae. 

Placuit Vobis, concordibus, ut audio, fiiffra- 
giis, amplisfimam mihi committere provinciam, 
quam laudatisfimi viri , Arntzenius, et 
Brownius, liberali eruditione,facundia, atque 
diligentia fua tarn praeclare ornarunt, ut Ilium, 
acerbo fato Uteris, bonisque omnibus ereptum, 
soV F Hunc 



45 O R A T I O- 

Hunc vero , ad patrios lares reverfum , meritis- 
fimo defideretis, ac lugeatis. 

Equidem, in quam fcopulofo difficilique ver- 
fer loco , haud ignoro , qui et orbata tantis viris 
literarum ftudia pro virili parte tueri , et illam , 
quam de me concepiftis atque commoviftis ex- 
fpectationem , fufbinere debeam. 

Verum iacta est alea ! Vos ipfos anteftor r 
Viri Nobilissimi, me non prenfantem , fed 
diu cunctantem, et tergiverfantem, ad hunc lo- 
cum tandem fuisfe perductum. 

Sic enim in Harderoviceiia Academia res meae 
erant compofitae, ut collegarum amore, difci- 
pulorum gratia , et frequentia , bonorum famili- 
aritate, honeftisque fortunis florens, omne mi- 
grandi confilium , his praefertim temporibus , 
penitus fere abiicerem. 

At vieit tandem Veftra auctoritas , Viri Mu- 
^jificentissimi, vicit huius Urbis , Bataviae 
: noitrae ocelli, fumma amoenitas, vicit Acade- 
miae celeberrimae fplendor, et frequentia. 

Vos 



O R A T I O. 43 

Vos igitur novum civern, quern cumulatifi- 
me exornaftis , Veftra benevolentia fuftentare , 
ac tueri pergite. Ego autera ipfum illud, quod 
a mei ordinis homine exigitis , grati animi teiti- 
monium , Vobis perfolvam , omnibus viribus 
enitendo , et elaborando , ut baec Mufarum fe- 
des per me detrimentum non accipiat. 

Ita vivite, ita valete, Viri Nobilissimi! 
Feliciter, ut facitis, hanc Academiam Veftris 
laboribus confiliisque exornare pergite : ea 
autem tarn praeclarae operae fuctus diu ca- 
piat laetisfimos. 



Oalvete etiam, huius Academiae Professo- 
res Claris simi, quos mihi admodum ho* 
norifico Collegarum nomine nunc primum com* 
pello. Vos,quaefo, Viri Gravissimi, fin- 
cerum iamdiu doctrinae Veftrae cultorem in 
ufum confuetudinemque Veitram admittite, ad- 
eoque triste illud, quo afficior, veterum et fi- 

F % de- 



44 O R A T I O. 

delium amicitiarum , collegarum Harderovi- 
cenfium , Virorum optimorum , atque erudi- 
tisfimorum , a quorum latere invitus disces- 
fi , defiderium ita lenite , ut hie mihi denuo 
reddita gaudeam iucunda ilia vitae folatia, 
quibus ibi me orbatum fentio, doleoque. 

Vos autem , o mei amici, hospites, et iam- 
pridem collegae coniunctisfimi , Geunsi, et 
Bleulande, hanc mei commendationem Ve- 
ftra auctoritate adiuvate, testesque eftote, me 
ab omni arrogantia , disfidiis , et fimultatibus 
alienum Temper vobiscum vixisfe. 

Ego vero , nifi mihi ipfi plane ignotus fim, 
eamdem mentem , voluntatemque, pectus aper- 
tum, candidum, et limplex, nunc etiam circum- 
fero. Hlud igitur pectus , dextram , fidemque , 
Vobis ofFero , omni ope operaque elaborare pa- 
ratus, ne aut Vos, Collegae Clarissi- 
mi, neque Tu etiam, bonarum literarum iuris- 
que confultisfime Bondame; quern propter 
arctius , quo Tecum confocior , communium 
lludiorum vinculum, nominatim cumprimis fa- 




O R ]A T I O. 45 

luto ; quicquam in me deilderetis , quod vel 
nostri collegii coniuncta cura , vel aetatis , vel 
etiam. magnorum Veflrorum meritorum obfer- 
vantia, a me poflulent. . 

. : I , : 

os tandem alloquor, huius Ac^demiae 

CIVES ORNATISSIMI. 

Amplisfimo equidem , fed gravi fungar 
munere , qui per ipfum illud , quod profiteor , 
fludiorum genus, non tantum ingeniorum, ve- 
rum etiam animorum morumque Veflrorum tem- 
perationem in me. recepi. Vobis igitur comi- 
tem me offer o praeclarae illius viae, quae per 
folam virtutis cognitionem , atque exercitatio- 
nem, ad veram felicitatem nos perducat. 

Quicquid in me fit ingenii , quicquid per in- 
duflriam, aut ufum rerum humanarum didice- 
rim, id omne Vobis debetur. 

Vos autem , quos dubiis praefertim hisce tem- 
poribus laborans refpectat patria, Vos omnes 

per 



46 O R A T I 0. 

per ipfurn illud nomen dulcisfimum, per vo- 
ta parentum, per Veftram falutem, per manes 
maiorum, et curam pofleritatis oro, atque ob- 
teftor , ut bonorum civium officia , vitaeque fe- 
licis praefidia in ipfo iuventutis flore praepa- 
rantes, noftram etiam fpem confirmetis. 

Sic Vobis et vita, et ftudiis, et nostra in- 
ftitutione, fiquidem ea uti commodtim videatur, 
feliciter uti contingat! 

D I X I. 



V 







■ T'- ^' no\* v 4 g^A*^<*t^ L 4t 
...W- LIBRARY OF CONGRESS 




1 



-J 022 138 628 #^ 






^ 







to*^«v — '. o»«-a ■•«. .*vM*x-«.t *-V5^*-;<c rf^sc>V*\ v^isvWf 






^>*«<r «^* V >H<* ^^ "«<**«*(« 






» ''VA ' ,-■ a^ ^ A ■ al 4Hfc >. -. . 




w. 






&££«.* rcVVjxv-, svefe*** <««f*~»«ftN- c< V-^y .-»» v\<»Wt NVjit-v^ ^<*f<.vft <>V - A <c S.< \ "^*iii4<x 








^W.-aBBi- V^y <»'-i«jBtff*4v '« ' .N.<^^'r«<Vv^-t*^ i ^r<Vv«* 1-lfc . r rvr . . rv^jj ,Avi «> rt.^< < **V\\Vi » *>**»* *VOr*V»^ 



Vj^*-^ .ry^^^r #*«a\» tWr^'r*- -**<^*««* r&TLfrrtT Vv^*«-Vx -. ' £i. » i « *yVH^SV c*^JfVSC 















♦«• ' ■•g< *.T »T> *^> Vt 



r*-<*. -Vr-VVi tH ^ ^V <o, w ^<<^-W-< «-» <V-^J>" »Vrt^Cv.\\ <S*-^>vt 






w 



W. 



&kj' 



